Lịch sử 25 năm XBOX – Từ kẻ thách thức PlayStation đến hệ sinh thái Game Pass

Xbox là thương hiệu gaming của Microsoft, ra mắt lần đầu vào năm 2001 với tham vọng cạnh tranh trực tiếp với PlayStation và Nintendo. Sau hơn 25 năm, Xbox đã trải qua nhiều bước ngoặt từ thành công của Xbox 360, thất bại của Xbox One đến chiến lược tập trung vào Game Pass và hệ sinh thái đa nền tảng.

Sự đe dọa đến từ Sony với sản phẩm PlayStation 2

Sau khi Sony ra mắt PlayStation 2 vào năm 1999, Microsoft đã nhận thấy rằng chiếc máy này sẽ là một mối đe dọa đối với các sản phẩm máy tính cá nhân (PC) vốn đang chiếm thị phần lớn ở trên toàn cầu khi PS2 ngoài việc có thể chơi game ra, chiếc máy này còn có thể phát đĩa CD audio và DVD video. Để tránh bị mất vị thế độc tôn, các kỹ sư đến từ DirectX của Microsoft đã nhanh chóng lên ý tưởng và cho ra đời chiếc máy chơi game mới, mở ra một trang sử huy hoàng của Microsoft trên thị trường máy chơi game với cái tên XBOX.

2001-2005: Những viên gạch đầu tiên với XBOX Original

Được ra mắt vào tháng 11 năm 2001, XBOX Original đã được các tín đồ công nghệ cũng như là giới truyền thông chú ý khi có sự góp mặt của đô vật nổi tiếng Dwayne Johnson ở trên sân khấu trong buổi ra mắt của chiếc máy này. Thay vì sử dụng phần cứng được thiết kế riêng dành cho consoles, XBOX Original lại được thiết kế dựa trên các thành phần của chiếc PC. XBOX Original được trang bị CPU Intel Pentium III, GPU dựa trên Nvidia Geforce 3 và cấu trúc phần mềm của Windows và DirectX. Ngoài ra, XBOX Original là chiếc máy chơi game được tích hợp ổ cứng HDD bên trong máy, thay vì qua adapter như PS2. Cùng với đó, XBOX Original hỗ trợ kết nối internet với băng thông lớn (đối với thời điểm năm 2001) thông qua cổng Ethernet (cổng LAN).

Vào năm 2002, XBOX cho ra mắt dịch vụ online mang tên XBOX Live, tiền thân của XBOX Network ngày nay. Mặc dù cạnh tranh với 2 đối thủ cung cấp dịch vụ online trực tuyến khác đến từ PlayStation và Dreamcast, XBOX Live đã thành công khi có hệ thống máy chủ tốt hơn.

Một trong những yếu tố cấu thành sự thành công của XBOX Original chính là những tựa game độc quyền. Đặc biệt, XBOX Original luôn được gắn liền với tựa game HALO, một trong những tựa game độc quyền nổi tiếng bậc nhất của XBOX.

Tuy thành công như vậy, XBOX Original cũng từng vấp phải một số ý kiến trái chiều với chiếc tay cầm “Duke”. Được ra mắt và bán kèm với máy XBOX Original, tay cầm Duke đã nhận về nhiều chỉ trích vì thiết kế cồng kềnh, cục mịch và vị trí các nút bấm xiên vẹo, khiến người dùng khó thao tác khi chơi game. Thậm chí, mẫu tay cầm này còn được tạp chí Game Informer trao giải “Blunder of the Year” vào năm 2001. Vào năm 2003 cho đến lúc ngưng sản xuất, XBOX đã thay thế mẫu tay cầm Duke bằng mẫu tay cầm thon gọn hơn với tên gọi Controller S (còn được gọi là Akebono)

Được sản xuất đến năm 2005, XBOX Original đã chính thức ngưng sản xuất, nhường chỗ cho người đàn em là XBOX 360. Dù chỉ được sản xuất trong vòng 4 năm, XBOX Original đã tạo nên một bước đệm vững chắc để người đàn em là XBOX 360 được thừa kế và thành công rực rỡ.

2005-2016: Những năm tháng rực rỡ với XBOX 360

Cánh cổng này khép lại để mở ra cánh cổng khác tươi sáng hơn, XBOX 360 đã tạo ra một trong những kỷ niệm đẹp nhất của người dùng với XBOX. Được phát hành vào tháng 11 năm 2005, XBOX 360 đã nhanh chóng được người dùng đón nhận và yêu thích, tạo nên một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất trên thị trường máy chơi game thế hệ thứ 7.

Là thế hệ bán chạy nhất cũng như nổi tiếng nhất của XBOX, XBOX 360 đã để lại cho người dùng một trong những kỷ niệm đẹp đẽ nhất của XBOX trong những năm tháng huy hoàng, dù cho XBOX 360 không phải là chiếc máy bán chạy nhất trong thế hệ thứ 7 của máy chơi game.

Sử dụng CPU PowerPC Tri-Core Xenon 3.2 GHZ, GPU đã được chuyển sang dùng ATI Xenos với xung nhịp 500MHZ và RAM 512MB DDR3, XBOX 360 là chiếc máy đầu tiên trên thị trường máy chơi game lúc bấy giờ sử dụng nền đồ họa HD, đồng thời cũng là chiếc console đầu tiên trong thế hệ thứ 7 được ra mắt vào năm 2005.

Với vai trò là chiếc máy chơi game tiên phong trong thế hệ máy chơi game thứ 7, cũng như là chiếc máy chơi game đầu tiên được sử dụng nền đồ họa HD thay vì 3D, kết hợp với đó là tựa game độc quyền Halo, sau đó là sự xuất hiện của tựa game đua xe vô cùng nổi tiếng của Microsoft là Forza Motorsport và Forza Horizon đã khiến cho chiếc máy này trở thành một huyền thoại trong giới trò chơi điện tử.

Bên cạnh chiếc máy XBOX 360, tay cầm của XBOX 360 cũng nhận được nhiều đánh giá tích cực từ người dùng. Đặc biệt, chiếc tay cầm này được IGN đánh giá cao vì sự thoải mái về mặt thiết kế. IGN đã đánh giá tay cầm XBOX 360 là tay cầm thoải mái nhất về mặt công thái học. Ngoài thiết kế tổng thể của ngoại hình, tay cầm XBOX 360 còn được khen ngợi vì vị trí của các nút được cải tiến, trở thành nền tảng vững chắc để XBOX phát triển các mẫu tay cầm mới trong tương lai.

Đến tháng 6 năm 2010, XBOX cho ra mắt phiên bản nhỏ gọn hơn mang tên XBOX 360 S (hay còn được gọi là XBOX 360 Slim). Với vẻ ngoài nhỏ gọn hơn và được thiết kế lại phần cứng bên trong máy, XBOX 360 S đã khắc phục được tình trạng quá nhiệt và các vấn đề phần cứng từng xuất hiện trên XBOX 360 FAT. XBOX 360 S được bán với 2 option tùy chọn là ổ cứng 4GB và 250GB . Đối với phiên bản 4GB, người dùng có thể lắp thêm ổ cứng HDD Sata 2.5″ để tăng thêm dung lượng lưu trữ. Ngoài ra, trên máy cũng được tích họp Wi-Fi, các file save có thể lưu ở trên ổ cứng của máy thay vì phải lưu vào thẻ nhớ rời. Bên cạnh đó, XBOX 360 S được ra mắt kèm với Kinect, một phụ kiện camera tracking, theo dõi từng hành động của người chơi, dành cho những tựa game vận động, cạnh tranh với Nintendo Wii. Ngoài ra, XBOX 360 S được trang bị cổng HDMI và 5 cổng USB 2.0, thay vì 3 cổng như trên XBOX 360 FAT.

Phiên bản nâng cấp thứ 2 được ra mắt vào năm 2013, được ra mắt cùng năm với XBOX One mang tên XBOX 360E. Với cấu hình được sử dụng chung với XBOX 360 S, nhưng bù lại, XBOX 360 E có thiết kế nhỏ nhắn và vuông vức hơn, mang hình dáng gần như tương đồng với XBOX ONE. Trên XBOX 360 E, thay vì sử dụng nút nguồn cảm ứng, Microsoft đã thay thế nút nguồn và nút eject đĩa thành nút vật lý.

Mặc dù là thế hệ bán chạy nhất trong lịch sử XBOX, thế nhưng những sai lầm trong khâu thiết kế của XBOX 360 FAT đã khiến không ít người dùng vô cùng thất vọng. Lỗi sản xuất nổi tiếng nhất của XBOX đến nay vẫn được nhiều người nhắc đến là lỗi vòng tròn đỏ trên XBOX 360 FAT. Việc chuyển từ hệ đồ họa 3D sang HD là một bước tiến lớn, thế nhưng XBOX đã tính toán sai khi hệ thống tản nhiệt của XBOX 360 FAT là không đủ mát, gây ra hiện tượng quá nhiệt của máy. Để sửa chữa lỗi lầm này, XBOX đã ra thông báo sẽ nâng thời hạn của XBOX 360 FAT lên đến 3 năm và sửa chữa miễn phí đối với các sản phẩm XBXO 360 FAT. Ngoài ra, XBOX cũng đã hoàn trả lại chi phí sửa chữa cho các khách hàng đã sửa XBOX 360 FAT trước khi các báo cáo về hiện tượng quá nhiệt trên XBOX 360 được tiếp nhận. Đây cũng là một trong những lý do khiến cho XBOX 360 FAT bị thụt lùi trong cuộc chiến của các máy chơi game thế hệ thứ 7.

2013-2020: Bên kia sườn dốc và thoi thóp trong cuộc chiến

Sau sự thành công rực rỡ của XBOX 360, Microsoft nuôi tham vọng thống lĩnh thị trường với XBOX One. Thế nhưng, Microsoft đã tính toán sai kế hoạch cũng như định hướng đối với chiếc máy này. Thay vì tập trung chủ yếu vào games, Microsoft đã có một nước đi mà ngay cả những người hâm mộ XBOX cũng phải ngỡ ngàng. Tại sự kiện E3 năm 2013, đội ngũ của XBOX đã giới thiệu XBOX One với công năng như một chiếc DVD Player hơn là một chiếc máy chơi game thực thụ. Có thể nói, 2013 là một năm thảm họa của Microsoft khi họ chứng kiến thất bại của cả Windows 8 và XBOX One.

Sau khi được ra mắt và mở bán, XBOX One đã nhận nhiều phản hồi tiêu cực vì các chính sách hà khắc với người dùng. Trong đó, 3 chính sách nổi tiếng và khiến cho XBOX bị chế giễu là việc tài khoản phải online ít nhất 1 lần trong 24H kể từ lần online cuối cùng, nếu không tất cả các tựa game đã mua (bao gồm vật lý lẫn phi vật lý) sẽ không chơi được; Kinect phải luôn bật và kết nối với máy XBOX One; chuyển nhượng đĩa game vô cùng phức tạp.

Với việc tài khoản phải online ít nhất 1 lần trong 24H, nhiều người dùng đã phản ánh rằng chính sách này vô cùng bất hợp lý, đặc biệt đối với những game thủ không có nhiều thời gian để chơi game, hoặc kết nối mạng không ổn định. Thay vì phản hồi một cách tích cực để xoa dịu dư luận, chủ tịch mảng kinh doanh giải trí của XBOX lúc bấy giờ là Don Mattrick đã “châm dầu vào lửa” với phát ngôn: “Chúng tôi có một sản phẩm dành cho những người không thể kết nối với mạng, được gọi là XBOX 360”. Ngay sau đó vài tháng, ông đã rời khỏi nhiệm sở và được thay thế bởi Phil Spencer.

Kinect luôn là một trong những phụ kiện được người dùng yêu thích dưới thời XBOX 360. Thế nhưng ở thời đại của XBOX One, nhiều người dùng đã quay lưng với thiết bị này. Việc bắt buộc XBOX One phải kết nối với Kinect thường xuyên đã khiến cho người dùng đã dấy lên nhiều nghi ngờ về quyền riêng tư, khi trước đó Microsoft đã bị kiện vì cung cấp tin nhắn của người dùng từ nền tảng mạng xã hội Skype cho NSA, cơ quan an ninh Quốc Gia Hoa Kỳ.

Một trong những chính sách bị châm biếm nhiều nhất là việc phức tạp hóa vấn đề chuyển nhượng đĩa game. Một khi chiếc đĩa game đã được đưa vào máy và tải về, bản quyền game sẽ được gắn liền với tài khoản đó, kể cả người dùng có bán lại cho một người khác, chiếc đĩa đó cũng không thể sử dụng được. Để có thể chuyển nhượng bản quyền game, 2 người dùng phải kết bạn với nhau ít nhất trong 30 ngày, sau đó mới có thể buôn bán bản quyền đĩa được. Chính sách hà khắc này nổi tiếng đến mức, Sony đã đăng tải một video châm biếm với nội dung “Cách cho bạn bè mượn đĩa game”. Mặc dù sau đó, cả 3 chính sách trên đã được gỡ bỏ. thế nhưng XBOX vẫn không thể cứu vãn được tình hình khi phần lớn người hâm mộ đã quay lưng và chọn các đối thủ khác là Sony và Nintendo.

Được sử dụng APU AMD Jaguar 4 nhân, 8 luồng với cấu trúc x86-64, xung nhịp 1,75 GHz và  RAM 8GB DDR3, tuy sức mạnh phần cứng là điều không thể phủ nhận, nhưng XBOX One vẫn bị nhiều người dùng phản đối vì bộ nhớ trong HDD 500GB,1TB không thể thay thế. Thay vào đó, người dùng sẽ cần phải lắp ổ cứng rời hỗ trợ USB 3.0 và dung lượng tối thiểu 256GB. XBOX One hỗ trợ output video là 1080p và 720p thay vì 1080i như các thế hệ trước. Bên cạnh đó, chiếc máy này cũng được trang bị cổng HDMI 1.4 cho cả 2 đầu HDMI in và HDMI out.

Một trong những nguyên nhân khác khiến XBOX One không được nhiều người ưa chuộng nằm ở kho game độc quyền. Khi nhắc đến PlayStation, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến các tựa game độc quyền như God Of War, Spider-Man, Gran Turismo, Uncharted,… Thế nhưng ở XBOX One, những tựa game khiến nhiều người nhớ đến nhất đa phần là Halo và series đua xe Forza.

Vào năm 2016, XBOX đã cho ra mắt chiếc XBOX One S với màu trắng đặc biệt. Chiếc máy này có thiết kế mỏng và nhẹ hơn XBOX 360 FAT. Đồng thời, chiếc máy này được phát hành 3 phiên bản bộ nhớ trong là 500GB, 1TB và 2TB. XBOX One S là phiên bản XBOX One có nhiều phối màu đặc biệt nhất. Trong đó, nổi tiếng nhất là phiên bản màu Minecraft. Đến năm 2019, XBOX đã ho ra mắt phiên bản kỹ thuật số của XBOX One S. Phiên bản này đã loại bỏ hoàn toàn ổ đĩa Blu-Ray và chỉ có một phiên bản ổ cứng là 1TB.

Tháng 11 năm 2017, XBOX cho ra mắt mẫu XBOX One X với sức mạnh cấu hình cao hơn XBOX One. Ở XBOX One X, người dùng có thể trải nghiệm độ phân giải 4K với hiệu suất vô cùng ấn tượng. Được sử dụng CPU 8 nhân với xung nhịp 2,3 GHz, GPU với xung nhịp 1172 MHz và 12GB VRAM DDR5. Đây chính là nỗ lực cho thấy XBOX muốn khôi phục vị thế vốn có trước đây ở triều đại của XBOX 360. Bên cạnh đó, XBOX One X cũng hỗ trợ công nghệ HDR, cho hình ảnh sắc nét và đẹp mắt hơn

2020-Hiện tại: Nỗ lực khôi phục và mở rộng mô hình

Sau khi bị nhiều người dùng quay lưng ở thế hệ XBOX One, Microsoft đã cố gắng để lấy lại niềm tin của người dùng bằng thế hệ sản phẩm mới. XBOX Series S và XBOX Series X được phát hành cùng nhau vào tháng 11 năm 2020, XBOX Series X gây ấn tượng mạnh ngay từ khi ra mắt với sức mạnh phần cứng mạnh hơn PlayStation 5. Ngoài ra, XBOX Series X còn khiến nhiều người chú ý vì ngoại hình vuông vức, có hơi hướng giống như một chiếc hộp và màu đen nhám carbon vô cùng mạnh mẽ. XBOX Series X sử dụng cổng HDMI chuẩn 2.1 hỗ trợ độ phân giải 8K và tốc độ khung hình lên đến 120FPS.

Trong khi đó, XBOX Series S lại được các game thủ không quá quan tâm về sức mạnh lựa chọn. Nhiều nhà phê bình cho rằng, XBOX Series S thực chất là PlayStation 4 Pro nhưng mạnh hơn một chút và có thể chơi game trên nền đồ họa next-gen. Khác với XBOX Series X, ổ đĩa Blu-ray đã bị cắt giảm hoàn toàn trên dòng XBOX Series S. Với sức mạnh phần cứng thấp hơn, XBOX Series S chỉ hỗ trợ độ phân giải 1440p ở tốc đội khung hình 60 FPS. Thiết kế của XBOX Series S cũng mang nét tương đồng với XBOX One S. Điểm khác biệt lớn nhất để phân biệt 2 mẫu máy này nằm ở ổ đĩa và phần lưới tản nhiệt của quạt. Đồng thời, XBOX Series S cũng là chiếc XBOX nhỏ nhất trong lịch sử của hãng

XBOX Series X đã làm khá tốt so với người tiền nhiệm là XBOX One khi ngay ngày đầu ra mắt, XBOX đã thông báo rằng, Series X đã bán hết gần như ngay lập tức ngay sau khi thông báo mở bán, trở thành thế hệ consoles bán chạy nhất của XBOX trong 24H đầu tiên.

Mặc dù đã cố gắng khôi phục vị thế, nhưng cái bóng của sự thất bại tại E3 năm 2013 vẫn ám ảnh nhiều người dùng, khiến cho doanh số của XBOX Series S lẫn Series X vẫn thấp hơn PlayStation 5 và Nintendo Switch. Cộng với đó, vì khủng hoảng chip nhớ toàn cầu, XBOX đã trải qua 3 lần tăng giá bán, khiến chiếc máy này ngày càng khó tiếp cận người mua hơn.

Bạn có thể tham khảo bài viết về việc XBOX tăng giá đến lần thứ 3

XBOX tăng giá lần thứ 3, lên đến hơn 40%

Với tình hình hiện tại, biết được rằng việc bán phần cứng không thể cạnh tranh nổi với các đối thủ khác trên thị trường, XBOX đã mở rộng mô hình kinh doanh sang dịch vụ thuê bao. Mặc dù được ra mắt từ năm 2017, thế nhưng đến 2023, XBOX mới thực sự đẩy mạnh phát triển XBOX Game Pass lên một tầm cao mới. Chỉ với $15/tháng cho XBOX Game Pass Premium, người dùng đã có thể truy cập vào tất cả các tựa game trong kho ứng dụng của XBOX. Ngoài ra, XBOX còn hỗ trợ cross-platofrm (chơi game đa nền tảng). Người dùng chơi game từ máy XBOX, PC hay trên điện thoại thông qua cloud streaming (trực tuyến đám mây) đều có thể chơi game trực tiếp cùng nhau.

Kết luận: XBOX hiện nay là gì?

Sau hơn 25 năm, Xbox đã đi một vòng rất dài. Từ một chiếc console được Microsoft tạo ra để cạnh tranh với PlayStation, Xbox 360 đưa thương hiệu này lên đỉnh cao, trong khi Xbox One lại trở thành bài học về những sai lầm chiến lược. Đến thế hệ Series X|S, Microsoft dần chuyển trọng tâm từ việc bán console sang xây dựng một hệ sinh thái gồm Xbox, PC, Game Pass và cloud gaming.

Xbox hiện đã trở thành một hệ sinh thái gồm console, PC, cloud gaming, Game Pass và các dịch vụ trực tuyến.

Vậy Xbox có còn cần phải thắng PlayStation về doanh số console hay không?

Microsoft dường như đang chuyển trọng tâm từ việc bán càng nhiều console càng tốt sang việc đưa người dùng vào hệ sinh thái Xbox.